Sapanca gibi destinasyonlarda yoğunlaşan bu belgesiz/kaçak faaliyetler ve hanutçuluk düzeniyle çok ayaklı bir mekanizma mücadele etmek zorunda. Mevcut yasal çerçevede bu mücadelenin aktörleri ve yapılması gerekenler şunlardır:
1. TÜRSAB (Türkiye Seyahat Acentaları Birliği) Denetimleri
Yasal olarak turları denetleme, kaçak acenteleri tespit etme ve tutanak tutma yetkisi TÜRSAB Denetim Direktörlüğü’ndedir. TÜRSAB, kolluk kuvvetleri (Polis/Jandarma) eşliğinde özellikle Sapanca gişeleri, otoban çıkışları, dinlenme tesisleri ve göl kenarı gibi stratejik noktalarda yol denetimleri yapmakla yükümlüdür.
- Ne yapılmalı? Kaçak faaliyet yürüten sosyal medya hesapları, web siteleri veya araç plakaları anında TÜRSAB’ın ihbar@tursab.org.tr adresine veya denetim hatlarına ihbar edilmelidir.
2. Mülki İdare ve Kolluk Kuvvetleri (Valilik, Kaymakamlık, Jandarma)
TÜRSAB’ın tek başına araç durdurma veya ceza kesme yetkisi yoktur; denetimler ancak mülki idarenin görevlendirdiği kolluk kuvvetleri eşliğinde resmiyet kazanır. Sapanca Kaymakamlığı ve İlçe Jandarma/Emniyet ekiplerinin, özellikle hafta sonları kaçak tur otobüslerine yönelik “nokta denetimleri” yapması şarttır.
3. İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri
Sakarya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, bölgedeki kaçak acentacılık faaliyetlerine karşı idari yaptırım ve para cezası uygulama yetkisine sahiptir. Sektörden gelen ihbarlar doğrultusunda denetim ekiplerini sahaya sürmek onların sorumluluğundadır.
4. Maliye ve Vergi Daireleri (Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele)
3-5 dolarlık turların asıl geliri, turistlerin götürüldüğü restoran, ATV parkuru, lokumcu veya hediyelik eşyacılardan alınan yüksek oranlı hanut (komisyon) gelirleridir. Bu döngü tamamen kayıt dışıdır. Maliye Bakanlığı ekiplerinin, Sapanca’daki bu işletmeleri yakın markaja alıp hanut faturasını ve elden dönen parayı usulsüzlük cezalarıyla kesmesi, bu kaçak acentelerin damarını kurutacak en etkili yöntemdir.
Bu Düzen Nasıl Yıkılır? (Çözüm Önerileri)
- Dijital Denetim: Kaçak turlar artık broşürle değil, Instagram, TikTok ve WhatsApp grupları üzerinden organize ediliyor. TÜRSAB ve Bakanlığın dijital denetim ekiplerini artırıp, bu illegal satışları kaynağından (sosyal medyadan) engellemesi gerekiyor.
- Cezaların Caydırıcılığı: Mevcut para cezaları, hanuttan kazanılan paranın yanında devede kulak kaldığı için kaçak yapılar cezayı ödeyip işine devam edebiliyor. Yasada, kaçak acentacılık faaliyetlerine hapis cezası veya araçlara uzun süreli el koyma gibi çok daha ağır yaptırımlar getirilmesi şart.
- Yerel İşletmelerin Bilinçlendirilmesi: Sapanca’daki restoran, otel ve aktivite merkezlerinin, belgesiz acentelerden gelen turları kabul etmemesi yönünde yerel yönetimlerce (Belediye ve Ticaret Odası) baskı altına alınması gerekir. Kaçak tura hizmet veren işletmeye de ceza kesilmelidir.
Mesleğin onurunu ve belgeli acentelerin hakkını korumak için seyahat acentelerinin, rehberlerin ve turizm basınının bu konuyu sürekli gündemde tutması, denetimlerin gevşediği noktalarda yetkilileri göreve çağırması hayati önem taşıyor.
Kaynak: 5 Dolara Sapanca turu satılır mı? – Özkan Altıntaş